- Czasami muszę zmienić horyzont. Pozwolić, by grawitacja przyciągnęła mnie do innego kawałka na Ziemi, żebym znów mogła usłyszeć siebie i zrobić rzeczy inaczej. Poszukać mistrzów, dotknąć prawdziwego rzemiosła, odnaleźć autorytety, które inspirują, a nie narzucają kierunek. Dlatego od dziesięciu lat jestem design-nomadką. Wędruję po warsztatach świata szukając kunsztu, rękodzieła i tradycji. Ostatnio mój wewnętrzny kompas wskazał Radżastan. – mówi Anna Orska, która w kolejnej projektowej podróży zawędrowała do Indii. Jaipur, miasto, w którym się zatrzymała, obdarowało projektantkę warsztatami ukrytymi w setkach zakamarków: na klatkach schodowych, w piwnicach i na dachach. Krążyła po nich jak po labiryncie trafiając do lokalnych mistrzów przypadkiem lub z polecenia. Ostatecznie zatrzymała się w warsztacie minakari w którym zdobi się wygrawerowane powierzchnie metali za pomocą kolorowej emalii.

To jedna z najstarszych technik emaliowania na świecie - jej korzenie sięgają ponad 2 500 lat, do czasów starożytnej Persji. Przez wieki była sztuką zarezerwowaną głównie dla dworu królewskiego i świątyń, ponieważ zdobione w ten sposób przedmioty uważano za wyjątkowo cenne i niemal boskie. Ma to także wyraz w nazwie, która pochodzi od perskich słów „mina” (niebo) oraz „kari” (praca), co razem oznacza „pracę w kolorze nieba”. Do Indii technika ta przywędrowała w XVI wieku, gdzie została jeszcze bardziej rozwinięta i dopracowana.

Rzemiosło mierzone cierpliwością

Każdy przedmiot wykonany w technice minakari jest unikatowy. Proces rozpoczyna się od przygotowania srebrnych elementów - pełnych i masywnych, aby podczas grawerowania nie zostały przebite. Następnie mistrzowie ręcznie nanoszą ornament, tworząc linie o różnej głębokości pod emalię. W kolejnym etapie kolory są aplikowane ręcznie, w wyznaczonych wcześniej przestrzeniach. Sproszkowaną emalię miesza się z wodą lub naturalnym spoiwem, a następnie nakłada w wygrawerowane zagłębienia metalu, w tym wypadku srebra. Podczas wypalania w piecu proszek topi się i zamienia w gładką, szklistą powierzchnię trwale zespoloną z metalem. Emalia używana w minakari jest w pełni mineralna, nie blaknie ani nie starzeje się z czasem. Umożliwia nakładanie kolejnych warstw, dzięki czemu kolory zyskują głębię i trwałość. W klasycznym minakari nie przedstawia się ludzi ani zwierząt. Wynika to z perskiej tradycji artystycznej, która skupia się na abstrakcji, geometrii i naturze jako wyrazie boskiego porządku. Każdy kolor wypala się osobno, w dedykowanej temperaturze. Po każdym wypale elementy są czyszczone w roztworze orzechów mydlanych i polerowane. Proces ten powtarzany jest wielokrotnie, warstwa po warstwie, co nadaje barwom głębię i trwałość.

Dwie strony. Pełnia znaczenia.

Jedną z najbardziej fascynujących cech tradycyjnego minakari jest jego dwustronność. W wielu klasycznych wyrobach emalia nie zdobi tylko widocznej strony; mistrz pokrywa nią również tył lub wnętrze przedmiotu. Dzięki temu dekoracja „opływa” metal, a piękno nie kończy się tam, gdzie kończy się wzrok odbiorcy. To wyraz perskiej filozofii, według której prawdziwa wartość rzeczy kryje się także w tym, czego nie widać na pierwszy rzut oka. Minakari słynie również z ukrytych detali. Wzory często zawierają mikroskopijne linie, symetrie i powtórzenia, które można dostrzec dopiero z bliska. Te drobne elementy nie są przypadkowe - symbolizują nieskończoność, ciągłość i porządek świata. Każda kropka, każda linia ma swoje miejsce, jak w precyzyjnie zaplanowanej mapie wszechświata.

W tradycyjnych pracach stosuje się też warstwowość. Kolory nie są nakładane jednocześnie, każda warstwa emalii jest osobno wypalana w piecu. Dzięki temu pod powierzchnią widać delikatne przejścia barw, które nadają wzorom głębię i wrażenie ruchu. To sprawia, że minakari „żyje” w świetle, zmieniając się w zależności od kąta patrzenia. Wiele wzorów zawiera też subtelne podpisy mistrza, czyli drobne odstępstwa od idealnej symetrii lub maleńkie motywy, które artysta dodaje jako swój podpis. W tradycji perskiej uważa się bowiem, że tylko to, co boskie, może być doskonałe, dlatego człowiek zawsze zostawia w dziele ślad swojej niedoskonałości. - Zdecydowałam się na tę współpracę, bo wzruszyła mnie prostota narzędzi. Mały stół jubilerski, prawie malarska paleta barw, dłuta grawerskie, piec wielkości wazonu, garść orzechów polerskich w misce z wodą, palniki, tarcze do szlifowania, cęgi… i wygodna poducha, zamiast krzesła. – wspomina Anna. I dodaje, że choć nakładanie emalii wygląda dość niewinnie, jak kolorowanie dziecięcej ilustracji, jest trudne i wymagające. Połączone z grawerowaniem wymaga niemal chirurgicznej precyzji i koncentracji. To jak medytacja ukryta w powtarzalnym ruchu dłoni.

Między Radżastanem a Poznaniem

Po niemal czterech tygodniach pracy powstały prototypy, które posłużyły rzemieślnikom za przykład, na którym wzorowali dalsze prace. Po niemal roku drobne, bogato zdobione komponenty trafiły do naszej poznańskiej pracowni, gdzie zamieniliśmy je w srebrną i pozłacaną biżuterię. Każdy egzemplarz biżuterii jest delikatny, precyzyjny i bardzo intymny, bo ma dwie strony. Jedna – stworzona dla oczu, dla świata - zawsze pozostaje widoczna. Druga – stworzona z intencją dla serca - może być noszona przy skórze jak sekret. - To, co najbogatsze, najładniejsze w tradycji minakari często było niewidoczne, bo w Indiach wierzy się, że prawdziwe piękno dojrzewa w ukryciu, a nie na pokaz. Dlatego w tej kolekcji to Ty decydujesz, które oblicze pokażesz światu, a które pozostawisz dla siebie. – tłumaczy projektantka.

Każdy detal ma znaczenie

Kształt i kolor zdobień, które znajdziesz w kolekcji Minakari, nie są przypadkowe, lecz mocno osadzone w kulturze i tradycji Indii. Zieleń niesie harmonię i życiową siłę, niebieski otacza noszącą boską ochroną, a czerń przypomina o tajemnicy istnienia i o tym, że nie wszystko musi zostać nazwane. Ornamenty czerpią z natury, bo to ona od wieków była dla rzemieślników mapą świata. Liście i pnącza opowiadają o więziach, tradycji i ciągłości. Lotos - kwiat duszy - symbolizuje czystość i odrodzenie. Gwiazdy i geometryczne rozety przywołują porządek wszechświata, a kwiatowe arabeski są zaproszeniem do harmonii w życiu. Splatające się linie, koła i spirale przypominają o nieskończoności, o tym, że wszystko trwa, zmienia się i powraca.

Drobne zawieszki na delikatnych naszyjnikach, małe kolczyki na sztyftach, cienkie bransoletki i pierścionki – w kolekcji Minakari dominuje subtelność. Precyzyjne wykonanie i niewielka skala sprawiają, że biżuteria jest elegancka, lekka i funkcjonalna w codziennym użytkowaniu.